![]() | ![]() |
Help Stefan CampaignIf you can spare $1 then help support this site and change someone's life forever? Learn how and why on the Help Stefan campaign page. |
The Llyfr Coch is both the most complete and the most impressive extant collection of Cymric prose and poetry. It is currently housed in the University of Oxford's Bodleian library and the (incomplete) digital image of this can be found here. These images are of very high quality, excellent if you want to consult with the original.
Judging from the language and orthography the Red Book was probably copied somewhere between 1375 and 1425. The Mabinogion and the romances seem to have either been copied directly from the Llyfr Gwyn Rhydderch or from its direct antecedent volume. Other components in the volume show a strong Norman influence and post-date the Llyfr Gwyn.
The history of the Llyfr Coch is far better attested than that of the Llyfr Gwyn perhaps because it has passed through fewer hands. The discovery, in a Cymric manuscript housed at the Philadelphia, Pa, public library, of a record by Hywel Fychan fab Hywel Goch of Buellt (Builth) states that he was commissioned by Hopcyn ap Tomos ap Einion (c. 1330–>1403) to copy much of the important Cymric literature currently available, into a single volume. Though the MSS itself is in many hands; the work was probably initiated and overseen by Hywel Fychan. Hopkyn ap Tomos lived near Ynysforgan and was interested in poetry and literature. Deeply learned he assembled a large collection of manuscripts; though his tastes, for the time, were rather conservative (which probably explains why there are no poems by Dafydd ap Gwilym in the Llyfr Coch. He was also interested in the bardic traditions, in divining the future and was a Master of Brut, a body of Cymric prophetic lore. For this reason he was called to Caerfyrddin by Owain Glyndŵr in 1403 to prophesy what was going to happen in the ensuing conflict between the Cymry and the English.
There are several odes to Hopcyn in the Llyfr Coch undoubtedly included because of his patronage. Hopcyn ap Tomos' son Tomos inherited the estate in 1408 which would therefore seem to be Hopcyn's likely date of death. He was succeeded by his own son Hopcyn. This was the time of the Wars of the Roses and this Hopcyn took the Lancastrian side. At the battle of Mortimer's Cross in 1461 he fought for Henry VI (the losing side) and as a results his lands and possessions were forfeit in 1464 to the Vaughans of Tretower. These possessions included the library and the Llyfr Coch
About a year later (1465) and the manuscript finds its way to the library of Plas Hergest (Hergest Court) in Herefordshire in the Welsh Marches and there it remained until the seventeenth century.
In 1701 it was presented to Jesus College, Oxford as a gift from the Rev. Thomas Wilkins, Llanblethian, Morgannwg. It seems that on February 17, 1701 Thomas Lhuyd pays for the manuscript to be re-bound but 'forgets' to return the volume which Thomas Wilkins finds in his possessions in 1714 and returns it to Jesus College. The volume is re-bound in moroccan leather in 1851 and was subsequently re-housed in the Bodleian Library of the University of Oxford.
The book was named for its red binding and for the library of Hergest where it spent the majority of its existence.
The manuscript is bicolumnar, written in vellum, with each column labelled 1-1442 inclusive
Contents are as follows [remember to downlaod and install my Mabinogi Celtic font before viewing the original Cymraeg Canol {middle Cymric} text otherwise the special characters won't appear]:
Folios iii-iv: beginning of Dares Phrygia in a later hand.
Folios v: blank
Folio vi: a brief index in a late hand
Folios vii-ix: blank.
The contents of the book are thus:
| Cymraeg Canol | Cymraeg Cyfoes | English | |
| Columns | Cynnhwysiawn | Cynnwys | Contents |
|
Y Brut — The Histories: |
|||
| 1–30 | Dares Phrygius | Ar Gwymp Troy | On the Fall of Troy |
| 31–230 | Ystorya Brenhined y Brytanyeit | Hanes Brenhinoedd y Brython | The History of the Kings of Britain |
| 230–367 | Brut y Tywyssogyon | Cronicl y Tywysogion | The Chronicle of the Princes |
| 367–377 | Gildas: Ran De Excidio et Conquestu Britanniae | Gildas: Rhan o " Andwyaeth a Goruwchafiad Prydain" | Gildas: Excerps from "Ruin and Conquest of Britain" |
| 377–380 | Cantreuoed Cymry | Cantrefoedd Cymru | The Counties of Wales |
| 381–497 | De Carolo Magno | Siarlymaen Fawr | Charlemagne the Great |
| 502–516 | Ymago Mundi | Delw'r Byd | Image of the World |
| 516–518 | Cronicl Fer | Cronicl Fer | A Brief Chronicle |
| Amrywiaeth — Miscellania: |
|||
| 520–527 | Cynghor Gwr doeth yw Fab | Cyngor Gŵr doeth i'w fab | Advice from a Wise Man to his Son |
| 527–555 | Chweldeu seith Doethyawn Rufein | Chwedlau Saith Doethon Rufein | The Legends of the Seven Sages of Rome |
| 555–571 | Breudwyt Ronabwy | Breuddwyd Rhonabwy | The Dream of Rhonabwy |
| 571–577 | Proffwydolyaeth Sibli doeth | Proffwydoliaeth Sibil doeth | Prophecies of the Wise Sybil |
| 577–583 | Kyuoessi myrdin a gwendyd ychwaer | Proffwydoliaeht Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer | Dialogue Between Myrddin and His Sister, Gwenddydd |
| 584 | Gwasgargerd vyrdin yny bed | Gwasgargerd Myrddin yn ei fedd | Lament of Myrddin in his Grave |
| 585 | Hynn a Dywawt Seint Awstin am Dewder y Dayar | Hynn a Ddywedodd Seint Awstin am Drwch y Ddaear | That Which St Austen Said Concerning the World's Width |
| 585 | Hynn a dywawt yr Eneid | Hyn a Ddywed yr Eneid | That Which the Sould Said |
| 585–588 | Proffwydolyaeth yr Eryr | Proffwydoliaeth yr Eryr | Prophecy of the Eagle |
| 588 | Tri Dynyon a Gawssant Gampeu Adaf | Tri Dyn a Gawssant Nerth Addaf | Three Men who received the Might of Adam |
| 588–590 | Pann aeth llu y lychlyn | Pan Aeth Llu i Lychlyn | When a Host Went Up to Scandinavia |
| Y Trioed — The Triads: |
|||
| 590–596 | Trioedd Ynys Prydein | Trioedd Ynys Prydain | The Triads of the Island of Britain |
| 596–596 | Trioed y meirch | Trioed Y Meirch | The Triads of the Horses |
| 596–598 | Trioed ynys prydein 2 | Trioed Ynys Prydain 2 | The Triads of the Island of Britain 2 |
| 598–600 | Trioed heuyt yw y rei hynn | Trioed yw y rhain, hefyd | These Also are Triads |
| 600–05 | Enweu Ynys Prydein | Enway Ynys Prydain | The Names of the Isle of Britain |
| Rhamanteu — Romances |
|||
| 605–627 | Ymgyrch Siarlymaen i Ieruusalem | Ymgyrch Siarlymaen i Jeriwsalem | The Expedition of Charlemagne to Jerusalem |
| 627–655 | Chwedyl Tarlles y Ffynawn | Chewdl Iarlles y Ffynnon | The Lady of the Lake |
| 655–697 | Historia Peredur fab Efrawc | Hanes Peredur fab Efrawg | The History of Peredur son of Efrawg |
| 697–705 | Breudwyt Macsen Wledic | Breuddwyd yr Ymherawdwr Macsen | The Dream of Emperor Maximus |
| 705–710 | Cyfranc Llud a Lleuelys | Antur Lludd a Llefelys | The Adventure of Lludd and Llefelys |
| Pedeir Keinc y Mabinogi — The Four Branches of the Mabinogi | |||
| 710–726 | Pwyll Pendeuic Dyuet | Pwyll Pendefig Dyfed | Pwyll, Lord of Dyfed |
| 726–739 | Branwen uerch Llyr | Branwen uerch Llŷr | Branwen, Daughter of Llŷr |
| 739–751 | Manawyddan fab Llyr | Manawyddan mab Llŷr | Manawyddan, Son of Llŷr |
| 751–769 | Math uab Mathonwy | Math fab Mathonwy | Math, son of Mathonwy |
| Ramanteu Eraill — Other Romances | |||
| 769–810 | Chwedyl Gereint fab Erbin | Rhamant Gereint fab Erbin | The Romance of Gereint, son of Erbin |
| 810–845 | Culhwch ac Olwen | Culhwch ac Olwen | Culhwch and Olwen |
| 845–928 | Ystoria Bown o Hamptwn | Chwedl Befis o Hamptwn | The Tale of Bevis of [South]Hampton |
| Amrywyaeth — Miscellania | |||
| 928–964 | Meddygion Myddfai | Meddygon Myddfai | The Physicians of Myddfai's Herbal |
| 964–975 | Diharebeu | Diharebau | Proverbs |
| 975–998 | Ymago Mundi | Delw'r Byd | Image of the World |
| 998–999 | "A chyt traetho athrawon gerd or sygneu yssyd yn Zodiacus" | A'r hyn a draethir y prifeirdd o arwyddion y Sodiac | And that which the chief bards predicate from the signs in the Zodiac |
| 999–1019 | Brut y Saesson | Cronicl y Saeson | The Chronicle of the Saxons |
| 1020–1022 | ymatcrec llywelyn a gwrnerth | Ymddiddan Llywelyn a Gwrnerth | The Dialogue of Llywelyn and Gwrnerth |
| 1023–1025: | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| Barddonieith — Poetry | |||
| 1026–1027 | Eiry mynyd gwynt am berth | Mynydd eirog, gwynt drwy'r berth | Snowy mountain, wind through the hedge |
| 1028–1029 | Eiru mynyd gwynn pob tu | Eira Gwyn y Mynydd ar bob llaw | The White Mountain Snow on all Sides |
| 1030 | Bit goch crib keilyawc | Bydd crib y ceiliog yn goch | Let the cock's comb be red |
| 1031 | Gnawt gwynt or deheu | Natur gwynt or de | The Nature of the South Wind |
| 1031–1032 | Kalangaeaf kalet grawn | Calan gaeaf caled y grawn | Winter Calend, hard the grain |
| 1032 | Baglawc byd in bagwy onn | Manglu coes yn fagl yr onn | Entangling a leg Is the Ash's Snare |
| 1033 | Gorwyn blaen onn | Gorwyn blaen onn | "Bright are the Ash-tops" |
| Canu Llywarch Hen — The Poems of Llwyarch the Old: | |||
| 1034 | Goreiste ar vrynn aeruyn uym bryt | Esstedd ar gopa bryn yn ymladd fy mhryd | "Sitting High Upon a Hill, battling my aspect" |
| 1036 | Kynn bum kein vaglawc bum | Cynt bum gain o goes | "I Was Formerly Fair of Limb" |
| 1039 | Dym kywardyat unhwch | Unhwch o Ddunawd ac Urien | Unhwch of Dunawd and Urien |
| 1041 | Maen wynn tra vum yth oet | Maenwynn pan oeddwn dy oed... | "Maenwynn, When I was Your Age..." |
| Cerddi Eraill — Other Poetry | |||
| 1042 | Panet anet gereint oed agoret pyrth y nef | Pan Aned Geraint Agorwyd Prrth y Nef | When Gereint was boorn the doors of heavens opened |
| 1043 | Katwallawn kynn oe dyot | Cadwallon | Cadwallawn |
| 1044–1049 | Canu Heledd | Canu Heledd | The Heledd Cycle |
| 1049 | Gyfercheis gogyfarchaf gogyfuerchyd | Cyfarchais a rhydd gogyfarch | I Have Freely Greeted |
| 1050 | Mal rot yn troi tramhweileu | Fel roedd yr olwyn yn troi | Like a Turning Wheel |
| 1051 | Mochdaw byd yngryt yngwedyf carant | Yn fuan bydd y câr yng ngwaedd y frwydyr | Soon the kinsmen shall be in the Shout of War |
| 1051 | Llynges von dirion direidi | Llynges Mŵn gwlad direidus | The Fleet of Mona, mischievous land |
| Crist iessu llwyr uedu lleuuer cristawn | Iesu Grist cyflawn feddu goleuad Cristion | Christ Jesus, wholly possessed of the Light of Christianity | |
| 1053 | Mor yw gwael gwelet | Cyn waeled yw gweld | How Dismal it Is to See |
| 1054 | Prif Cyuarch Taliessin | Cyfarch Cyntaf Taliesin | Taliesin's First Adddress |
| 1055 | Gossymdeith Llefoet Wynebclawr | Gorymdeith Llefoed Wynebglawr | The Viaticum of Llevoed Wynebglawr |
| 1057–1083 | Diharebeu | Diharebau | Proverbs |
| 1085–1116 | Kymdeithas Amlyn ac Amic | Cymdeithas Amlyn ac Amic | The Fellowship of Amlyn and Amic |
| 1117–1143 | Gramadec Cymreic | Gramadeg Cymraeg | A Welsh Grammar |
| Cerddi Eraill — Other Poetry | |||
| 1143–1143 | Mawr awr y dawn a dcynn | ||
| 1143–1144 | Dir vyd yn bronn kyt boet breuawl byt | ||
| 1144–1144 | Er mab kyuarchaf rwydaf vy reen | ||
| 1144–1145 | Reit yw ynndillwng tyllued pressent | ||
| 1145–1146 | Goreu yw y dyn diw ynyt peri | ||
| 1146–1146 | Goganawl arglwyd gogonawl | ||
| 1146–1147 | Kyuarchaf y duw dwywawl weini | ||
| 1147–1147 | Ambo y gan duw ambo trugared | ||
| 1147–1148 | [R]eidaf oed ynn reithaf | ||
| 1148–1149 | Duw arglwyd erglyw dy volyant | ||
| 1149–1149 | Reen riedawc rwysc kyuerthi rex | ||
| 1149–1150 | Divri diwroed dyhed diheu | ||
| 1150–1150 | Goreu gwaradret goredwyn faw | ||
| 1150–1150 | Eidunyant y dyn y dwyn ar uoes | ||
| 1150–1150 | Einyoes enryded rac llu annweir | ||
| 1150–1151 | Geir garwffraeth gwaeth gweith | ||
| 1151–1151 | Yn hyt yn hedwch hawd bwyf oe glas | ||
| 1151–1153 | Mab anrodet . mab mat anet . dan y breinheu | ||
| 1153–1154 | Gwaret arnaf naf nawd am rodych | ||
| 1154–1157 | Goruchel duw golochir ym pob vn | ||
| 1158–1159 | Moli duw yn dechreu a diwed | ||
| 1159–1159 | Yn enw domini meu y moli . mawr y molawt | ||
| 1159–1160 | Ponyt gwann truan trymder pechadur | ||
| 1160–1161 | Nawd y tat ar mab rat rof amgalon | ||
| 1161–1162 | Y gwr anrodes rinnyeu ardanawt | ||
| 1162–1165 | E duw yn gyntaf y kyuarchaf | ||
| 1165–1166 | Duw dinac dias tagneued | ||
| 1166–1166 | Mis med treis nys treid ysgereint | ||
| 1166–1167 | Pylgeineu radeu amrodir | ||
| 1167–1166 | Ennwic dyn ael yth erbyn | ||
| 1166–1168 | Can uod duw yt vun y dilenn. | ||
| 1168–1168 | Perchenn cor kerd woscor wasgawt. | ||
| 1168–1169 | Pennyadur kerygyl keressyt. | ||
| 1169–1169 | Pennydwr pennaf y greuyd. | ||
| 1169–1169 | Prydyd wyf rac prydein dragon. | ||
| 1169–1172 | Deudeng grad benn berchenn brad briodawr. | ||
| 1172–1175 | Ar arglwyd kyfrwyd kyfreithgar wledic. | ||
| 1176–1176 | Nyt ynat neb drut uy drefnwy. | ||
| 1176–1178 | Duw dewin gwertheuin wryrtheu. | ||
| 1178–1178 | Portheist yr pymoes gloes glassveireu. | ||
| 1178–1179 | Gwedy duwedut gan annwyt greu. | ||
| 1179–1180 | Peryf nef pura vyg keudawt | ||
| 1180–1181 | Adef nef neirthyat oth rat boet rwyd | ||
| 1181–1182 | Gossymwy tramwy tromdigued. | ||
| 1182–1183 | A duw am troffwy om trasalwder. | ||
| 1183–1183 | Diffreidyat mawr rat mawr dewis gyfieith. | ||
| 1183–1184 | Awrawt pymoes byt o rerthiwet. | ||
| 1184–1184 | Truan a annyan ynni o ampwyll. | ||
| 1184–1185 | Estwyll a ystyrywys deus defnyd. | ||
| 1185–1185 | Tragywydawl duw tragyuanwyf. | ||
| 1185–1185 | Teilyndawt a dawt adef gwivin. | ||
| 1185–1185 | Gordynn ae tremyn dramyr drefret. | ||
| 1186–1186 | Am rodho douyd dedwyd deweint | ||
| 1187–1187 | Y vreint wrth y vryt y vreinawc | ||
| 1187–1188 | Breinyawl vyth uydaw pan delwyv euo | ||
| 1188–1189 | Archaf rec yn dec a digeryd wyf. iv. | ||
| 1189–1189 | O vedru canu coeth anrec y hael | ||
| 1189–1190 | Rymedylyeis y hynn y honni | ||
| 1190–1190 | Duw a volaf yr eiryolet ym | ||
| 1190–1191 | Ny chronnes rodes radeu wallofyat | ||
| 1191–1191 | Kynn syrthei vrwynen ar urynneu o nef | ||
| 1191–1192 | Y gwr a uolaf gwir ogoned ny wnaeth | ||
| 1192–1193 | Och hyt ar vrenhin vreint ucheldaw | ||
| 1185–1185 | Gordynn ae tremyn dramyr drefret. | ||
| 1194–1194 | Caraf benn raith cor aryannweith | ||
| 1195–1196 | Duc morwanec dec o du gaeaf | ||
| 1196–1196 | Doeth delw vyw vy llyw llyryon | ||
| 1197–1198 | Duc mor kor kywir delw vyw llyw | ||
| 1198–1198 | Doeth delw ner aber wybvr vwchel | ||
| 1199–1200 | Meu ymoralw o bwyll disalw | ||
| 1200–1200 | Merch mam veir o diweir waet | ||
| 1200–1201 | Arlwyr waret grist ythanet | ||
| 1201–1202 | Archaf gulwyd diwaradwyd | ||
| 1202–1202 | Baltassar gynnar gennat duc anrec | ||
| 1203–1204 | Moliant Tudur ap Gronwy | Moliant Tudur ap Gronwy | In Praise of Tudur son of Gronwy |
| 1204–1205 | Gweleis lewdoeth hael gwiwlwys | ||
| 1206–1207 | Trosses ym grym Grist oe deith ueith | ||
| 1207–1209 | Awdur hael eglur heul ogled a lloer | ||
| 1209–1210 | Arglwyd didrist grist gwir dist gwarder | ||
| 1210–1210 | Aer vyngkwyn echwyn och ar gyhoed | ||
| 1210–1211 | Doeth y bleit eirchyeit erchyll | ||
| 1211–1211 | Claf yw ner niuer nevawl eur anaw | ||
| 1211–1212 | Oth hireint eurvreint aervrat aryneic | ||
| 1212–1212 | Os claf modur mawred gar | ||
| 1212–1212 | Och vi arglwyd rwyd rwysc natur | ||
| 1213–1213 | Llaryeid ueir gyweir digywyt | ||
| 1213–1213 | Meir mawr dristit byt bryt a bryderaf | ||
| 1213–1214 | Arglwyd rwyd ab ryd tangneved | ||
| 1214–1215 | Ardwyreaf naf a ner engylyon | ||
| 1215–1216 | Arglwyd duw erglyw eurglaer vannyeu | ||
| 1216–1216 | Llorof brenhinawl doeth dewinawl | ||
| 1216–1217 | Cor eurdar urdas diwyllic | ||
| 1217–1218 | Molaf arwyraf ar eireu prydyat | ||
| 1218–1219 | Nyt oes hael iessu ny bu ny byd | ||
| 1219–1219 | Llacheu gwyned llyw dwy orsed | ||
| 1219–1220 | Duw sul eurlyw bywyeit arwyrein | ||
| 1220–1220 | Dylvem pwyllem kynn pell ynyal | ||
| 1221–1221 | Duw a wnaeth o ffraeth trwyth adeilat | ||
| 1221–1222 | Molet pob lliwet llyw arglwydi | ||
| 1222–1223 | Diovrvt dorgryt grym arwryeith | ||
| 1223–1223 | Duw dewin brenhin breinyawl | ||
| 1224 | Gwac | Gwag | Blank |
| 1225–1225 | || egin. rif morgregin.vwrd a chegin | ||
| 1225–1226 | Ren trindawt arawt eiryf ynghvstud | ||
| 1226–1226 | Nyt digeryd duw neut digarad | ||
| 1226–1227 | Mat amdiffynnyat keidwat kiwdawt | ||
| 1227–1228 | Awdyl y Misoed | Awdl y Misoedd | Ode to the Months |
| 1228–1228 | Neut mis meheuin meu heuyt | ||
| 1229–1229 | Diwyt yw ym bryt brawt hed | ||
| 1229–1229 | Bed mawred meith | ||
| 1229–1230 | Frwythlawn achyuyawn achyuoeth y | ||
| 1230–1231 | Neut trist ym gwnaeth crist | ||
| 1232 | Gwac | Gwag | Blank |
| 1233–1233 | Trindawt dibechawt duw bych | ||
| 1233–1234 | Trindawt dibechawt nyt da bychan | ||
| 1234–1234 | Trindawt dibechawt Duw ni bechawd | ||
| 1234–1235 | Anturywn hwylywn heli a thonneu a thynny | ||
| 1235–1235 | Trindawt dibechawt flawt ffer tref nef | ||
| 1236–1236 | Trindawt dibechawt buched wirion | ||
| 1236–1237 | Gorugum ryrret puret peryf | ||
| 1237–1237 | Trindawt parawt pur traws maws | ||
| 1237–1239 | Reit oed im obleit y blodeu pennaf | ||
| 1239–1239 | Moliant Gwenllian | Moliant Gwenllian | In praise of Gwenllian |
| 1240–1240 | Bu oerchwedyl kenedyl kwyn | ||
| 1240–1241 | Dreic llu kann daruu dewrwr | ||
| 1241–1242 | Amdrist wyf gorffwyf ym gorffenn | ||
| 1242–1242 | Ren llen a llyfreu goleu galar | ||
| 1242–1242 | Trugar gwar gwir triciet hoet hir | ||
| 1242–1243 | Dat anhudawl hawl yw hywled owein | ||
| 1243–1243 | Hed wled sened y seint | ||
| 1243–1244 | Kynn bwyf gwas grudlas gredyf anuon | ||
| 1244–1244 | Synhwyrus deus duw goeuchaf | ||
| 1244–1245 | y Awd | I Awd | To Awd |
| 1246–1247 | Klyw ywr meu gorcu gwreid for Llyw | ||
| 1247–1247 | Gwedy creir creawdyr diuei | ||
| 1247–1248 | Ny dyweit prelatyeit prud | ||
| 1249–1250 | Glandat gwir gelwir ar Grist galwaf | ||
| 1250–1251 | Iessu a dyuu o deuawt gwarder | ||
| 1251–1252 | Y duw uchaf v kyuarchaf | ||
| 1252–1253 | Deduawl mawl molaf didrist grist greir | ||
| 1253–1253 | Llyw gorllewin llawryd vrenin | ||
| 1253–1254 | Cwyn Serch | Cwyn Serch | The Complaint of Love |
| 1254–1255 | Nyt lle ym geissaw. llavur brwyngur | ||
| 1255–1256 | Mi a weleis lys a dwy a dec llys | ||
| 1257–1257 | Llys Dafydd ap Cadwaladr | Llys Dafydd ap Cadwaladr | The Court of Dafydd son of Cadwaladr |
| 1258 | Gwac | Gwag | Blank |
| 1259–1259 | Llathrawd dros vydoed drumoed | ||
| 1259–1260 | Kwyt ysgwyt ysgwnn gymarred | ||
| 1260–1260 | Curwr dreigyeu keryd greigyeu | ||
| 1261–1261 | Mygyrduw hard mae bard baleliffawt | ||
| 1261–1262 | Brawt ffyd pob prydyd pab priodawr | ||
| 1262–1263 | Molyant Angharat | Moliant Angharad | In Praise of Angharad |
| 1260–1260 | Curwr dreigyeu keryd greigyeu | ||
| 1264–1265 | Gwyl vun a dry hun drwy hut kur | ||
| 1265–1266 | Duc gwledie kedic o du coedyd ros | ||
| 1266–1266 | Eur a mein coeluein cael cae melyn | ||
| 1267–1267 | Gwlat yn tric trawdsic llwrw | ||
| 1267–1268 | Kwynwn vyt y gyt am gywed mordaf | ||
| 1268–1268 | Mein agud deurud trom vu yn dirwy | ||
| 1269–1269 | Awdyl Gyffes | Awdl Gyffes | A Confessionary Ode |
| 1269–1270 | Mab y gof glawrdof divieu myn | ||
| 1270–1271 | Vwytty pobloed af attat vorgan | ||
| 1271–1272 | Gwr clotryd yssvd yn ansoddi | ||
| 1270–1272 | Estyryet bobloed ystorya deykyn | ||
| 1273–1273 | Crist arglwyd didrist edryt | ||
| 1273–1274 | Anned go letoer annec nadolic | ||
| 1274–1274 | Gwrach dieiryach grach gwrych pyrth | ||
| 1274–1275 | Afallen beren beth ath bores | ||
| 1275–1275 | Avallen beren a boret ym plas | ||
| 1275–1275 | Avallen beren beraf dan deint | ||
| 1275–1276 | Avallen beren mae ffrwyth kangen | ||
| 1276–1276 | Yr avallen a vu beren kyn dy bori | ||
| 1276–1276 | Avallen beren a beris | ||
| 1277–1277 | Gwedy gruffud nud yn nyd | ||
| 1277–1278 | Tprue loc lo lenawc y gynffon | ||
| 1278–1278 | Tprue loc lo lorn y gynffon | ||
| 1278–1279 | Tprue loc lo leiaf o warthec | ||
| 1279–1279 | Mawr duw vy naf mi ae keissyaf | ||
| 1279–1280 | [K]yffessaf mawr nav ym eurner | ||
| 1281–1281 | Dagreu tros vadeu llyw traws vydin | ||
| 1282–1282 | Unnyawn bill hirdawn o ball harded | ||
| 1282–1284 | Moliant Abad Aberconwy | Moliant Abad Aberconwy | In Praise of the Abbot of the Conwy Estuary |
| 1284–1285 | Presswylawd gyntaf adaf adawt | ||
| 1285–1286 | Brenhin gorllewin gwr a llywya | ||
| 1286–1287 | Mi a baraf y dyrn arat or a garaf | ||
| 1287–1288 | Rygud llew aryfrud llyw eurvro | ||
| 1288–1288 | Clytno eidin glot ardwy drin glewdwr | ||
| 1288–1289 | Llyw glyw glew naws traws trwssyat | ||
| 1289–1290 | Dar ymleidyat utbur dor vinladeu | ||
| 1290–1291 | Arvot uthyrdreic wrth gastell greic | ||
| 1291–1291 | Costyaf y vadawc kastyn untroedawc | ||
| 1292–1292 | Safyn egored yw safyn gorwyr bawki | ||
| 1292–1292 | Ydwyf a mi nid oedes arglwyd kein | ||
| 1292–1294 | Y nos vat y kaat or kyt orwed balch | ||
| 1294–1296 | Anrec wladeid nys treid traet | ||
| 1297–1299 | Ior nev ae chreir ac euryn | ||
| 1299–1300 | Arglwyd rwyd rywyawc nethawc | ||
| 1300–1300 | Rwyd yw davyd rod diuei | ||
| 1300–1300 | Kyrchwn lle gwelwn llywy gulwyd kat | ||
| 1301–1301 | Achubaf Duw naf diam nofyd | ||
| 1301–1303 | Awdyl Gyffes | Awdl Gyffes | A Confessionary Ode |
| 1303–1304 | Awdyl y Duw. | Awdl i Dduw | An ode to God |
| 1304–1305 | Awdyl yr drindawt. | Awdl i'r Drindod | An ode to the Trinity |
| 1305–1306 | Moliant ryderch uab Ieuan Llwyt o Lynn Aeron | Moliant Rhydderchc fab Ieuan Llwyd o Lyn Aeron | The praising of Rhydderch son of Ieuan the Grey from the vale of Aeron |
| 1306–1306 | Llary wyned llawer ynot llef uchel. | Hael Wynedd, llawer ynot a lef yn uchel | Generous Gwynedd many of your people cry loudly |
| 1306–1307 | Och heno naw och yn niwed. | Gwae heno, naw gwae o niwed | Woe tonight, nine woes from harm |
| 1307–1308 | Llywelyn goch ae cant y hopkyn vab thomas. | Llywelyn goch a'i canodd i hopcyn fab Tomos | Llywelyn the red sang this to Hopcyn son of Thomas |
| 1308–1308 | Tri ac un tro ym gun gael. | Tri ac un tro cyn cawn arglwydd | Three and one turns before we gain a lord. |
| 1308–1309 | Moliant Rhydderch ab Ieuan Llwyd a Llywelyn Fychan | Moliant Rhydderch ab Ieuan Llwyd a Llywelyn Fychan | In praise of Rhydderch son of Ieuan Llwyd and Llywelyn the Younger |
| 1309–1310 | Credaf ytt iessu uab y croewdat | Creday ynot Iesu, fab y creawdwr | I believe in you, Jesus, son of the Creator |
| 1310–1311 | Hawd amor trysor trwssyat uchelwreint | Hawdd ffawd trysor trwstiol uchelfreint | Easy the fate of a noisy high-privileged one's treasure |
| 1311–1311 | Moliant Tomas ap Hopgyn | Moliant Tomas ap Hopgyn | The Praising of Thomas ap Hopgyn |
| 1312–1312 | Gwac | Gwag | Blank |
| 1313–1313 | Awdyl y Owein uab Thomas | Awdl i Owein fab Tomos | An ode to Owein son of Thomas |
| 1313–1314 | [T]raws deyrn kymry tros dued yd a: | Cadarn deyrn Cymry, tros yr ardal a a | The ruler of Wales is strong, over the region he roams |
| 1314–1315 | [L]lyw glyw glew ffrwythlawn | Arweinydd brwydyr, gwrol a ffrwythlon | Battle leader, valiant and friutful |
| 1315–1315 | Kyuarchaf yn naf nefawl rinwed | Cyfarchaf yr arglwydd of nefol rinwedd | I greet the heavenly virtue of the Lord |
| 1315–1316 | Rwydwalch aryf kyuaryf koveu beird prydein. | ||
| 1316–1317 | Breinyawl oronwy bryt kyt kat ardwy. | ||
| 1317–1318 | Gwyned amgeled ved venestri. | Gwynedd greodd fedd Venestri | Gwynedd engendered the grave of Venestri |
| 1318–1321 | Odleu gwenhwyuar | Odlau Gwenhwyfar | Odes to Gwnehwyfar (Guinevere) |
| 1322–1322 | Ny chlyw na challon na chlust | Ni chlyw na chalon na chlust | Not haring nor heart nor ear |
| 1322–1323 | Marwnat gronwy vychan | Marwnad Goronwy Fychan | The Elegy of Goronwy the Lesser |
| 1323–1324 | Oth hireint eurureint aerbrat aryneic. | From your lordly host golden privilege the error of a battle traitor | |
| 1324–1324 | Os claf modur nur mawred garanawc. | ||
| 1324–1325 | Gwae vi vot aruot aruaeth godi par | ||
| 1325–1325 | Claf yw ner niuer nefawl eur anaw | ||
| 1325–1325 | Boet hiroedyl vreisc gweist gwassgawt kenedloed | ||
| 1325–1325 | Hoew gyuarch eur barch - aer bar | ||
| 1325–1326 | Och vi arglwyd rwyd rwysc natur wwein | ||
| 1326–1326 | Hoew oronwy rwy rywyawc vard eir beilch | Hoyw Oronwy, arweinydd, addfwyn fardd o falch air | Lively Goronwy, leader, kindly bard of stately word |
| 1326–1326 | Dot yn vrwydyr wawr gawr gwraf. | Ar wawr y frwydr daw'r cawr hyaf | On the eve of battle comes the bravest giant |
| 1326–1327 | Meu dogyngur arthur o orthir prydein | Tywyll gur Arthur o gyrion Prydain | Arthur's dark pain from the borders of Britain |
| 1327–1328 | Awdyl y syr howel uab gronw uab tudur | Awdl i syr Howel fab Gronw fab Tudur | Ode to sir Howel son of Gronw son of Tudur |
| 1328–1329 | Molaf gein riein o ryw arglwydi | Molaf gain riain o haelogaeth arglwyddi | I praise the beautiful gueen of the descent of lords |
| 1328–1329 | Teir llythyren weini windut. | Teir llythyren a weina'r gwynddydd | Three letters serve the blessed day |
| 1330–1330 | Gwynt tan awyr llwyr llawr daearva mwyn. | Gwynt, dan awyr addfyna llawr y ddaear mwyn | Wind, beneath the sky, lays meek the floor of the gentle earth |
| 1330–1330 | Englyniawn y grist. | Englynion i Grist | Englyns to Christ |
| 1330–1331 | Llyma englynyon y duw a gant gruffud vab maredir | Dyna englynion i dduw a ganodd Gruffudd fab Maredudd | These are Englyns to God sung by Gruffudd son of Maredudd |
| 1331–1331 | Llyma englynyon Gwyned | Dyma englynion Gwynedd | These are Englyns of Gwynedd |
| 1331–1332 | Llyma englynyon y pedwar angel ystorr | Dyma englynion y pedawr angel ystorfa | These are Englyns of four store angels |
| 1332–1332 | Odleu y duw | Odlau i dduw | Odes to god |
| 1332–1334 | Awdyl y Gyffes | Awdl i Gyffes | An Ode to Confession |
| 1334–1334 | [N]eut trist ym gwnaeth crist croes dagneued | Trist a'm gwnaeth, Crist are groes tangnefedd | Sad it made me, Christ upon the cross of peace |
| 1335–1335 | Roet mywn carnbenn benn bon gwrychyonyn deif dauyd | ||
| 1335–1335 | Mae mab lorsgrawn iawn annwych | ||
| 1335–1335 | Llwybyr krwybyr kynyon mon mynych fflam | ||
| 1336–1336 | Llech rech rwt tankwt tingkyr gwaith tlodi gwyr | ||
| 1337–1338 | Dychan y Adaf Eurych | Dychcan i Addaf Eurych | A satire for Addaf Eurych |
| 1338–1339 | Dychan y Eyniawn | Dychcan i Einiawn | A satire for Einiawn |
| 1339–1340 | Dychan y Fledyn | Dychcan i Fleddyn | A satire for Bleddyn |
| 1340–1342 | Yg gwyd wyth tylwyth talar kas | ||
| 1343–1345 | Grassaw wrthyt pryt prenn sarn kest | ||
| 1345–1346 | Graff y heirch y cleirch clerswm | ||
| 1346–1347 | Dychan i Ieuan | Dychan i Ieuan | A Satire for Ieuan |
| 1348–1348 | Llysenw einion | Llysenw Einion | Einion's Nickname |
| 1348–1348 | Dychan i Lywelyn | Dychan i Lywelyn | A Satire for Llywelyn |
| 1349–1349 | Moliant Maredydd o Ynys Derllys | Moriant Maredydd o Ynys Derllys | In Praise of Maredydd of the Isle of Derllys |
| 1349–1350 | Marwnad Gwenhwyfar uerch Fadog | Marwnad Gwenhwyfar ferch Madog | Elegy to Gwenhwyfar daughter of Madog |
| 1350–1351 | [A]nvud marwgud neut mawrgur | ||
| 1351–1351 | Lliaws ovalon y von a vyd | ||
| 1351–1352 | Un nyd eruyd iawii digeryd ion | ||
| 1352–1352 | [K]yfrwch kern sybwch corn sebon | ||
| 1353–1354 | Kyfarchaf ym naf nifuerawc douyd | ||
| 1354–1355 | Rynghawc yw Madawc rinc ae medyr | ||
| 1355–1356 | Dychan i Darre | Dychan i Darre | A satire for Darre |
| 1356–1356 | Dychan i Siwan Morgan o Aberteifi | Dychan i Siwan Morgan o Aberteifi | A satire for Siman Morgan of Aberteifi |
| 1356–1356 | Llydan vyd gogan gygtis widon | ||
| 1357–1357 | Trallawn gadwgawn gyt ogan | ||
| 1357–1358 | Dychan i Sawl | ||
| 1358–1358 | Cwyn oherwydd pla | ||
| 1358–1358 | Sugynsur yt dibur tebie y gyffeith | ||
| 1358–1358 | Neuad Newyd | Neuadd Newydd | A New Hall |
| 1358–1359 | Cwrs Clera | Cwrs y Clêrwyr | The Course of the Minstrels |
| 1359–1359 | Llosgit tan rwyfan refyr kidyll | ||
| 1359–1360 | Dychan i Ddafydd ap Rhys ab Ieuan | ||
| 1360–1360 | Dychan I Raeadr Gwy | ||
| 1360–1360 | Kystudfull bawdull badwn y pechawt | ||
| 1360–1360 | Dychan i Leidr | ||
| 1361–1361 | Dychan i Siac ap Twm ap Cedi | ||
| 1361–1361 | Dychan i dref Llanymddyfri ac i Gadwgan | ||
| 1362–1362 | Dychan Arglwydd Mawddwy | Dychan Arglwydd Mawddwy | Satire on the Lord of Mawddwy |
| 1362–1363 | Dychan i Riffri | ||
| 1363–1363 | Dychan i Ddafydd, wyr Meurig, a Maredudd | ||
| 1363–1364 | Y duw y tiolchaf dewin plant adaf | ||
| 1364–1365 | Madawc corunawc gwr anelw oe vyw | ||
| 1366–1367 | Trwm yw tremygu hael douyd ymryd | ||
| 1367–1369 | Pan gyhyrdawd nawd nedeir hyget | ||
| 1369–1370 | Crist audi nos craton kyrios | ||
| 1371 | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| 1372 | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| 1373–1374 | Moliant Hopgyn ap Tomas o Ynysforgan | ||
| 1375–1376 | Arglwydieid treid trwydet beird | ||
| 1376–1377 | Gwrd hopkyn loewwynn leweid | ||
| 1377–1378 | Moliant Gruffudd ap Llywelyn ab Ieuan o Forfa Bychan | ||
| 1378–1379 | Gruffud nud ud eir gryrn llym llafyn | ||
| 1380 | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| 1381–1383 | Traethwys vyntauawt trwy nerth y | ||
| 1383–1383 | Gwae ui duw or diruawr gollet yr goll | ||
| 1383–1384 | Trist yngoruc erist liytymchwel | ||
| 1384–1385 | Gwyn y vyt am gyt a geidw y wir | ||
| 1385–1385 | Kywir vrenhin vry gogonet | ||
| 1385–1387 | Mab duw dylyaf dy bwyllaw | ||
| 1387–1388 | Clot ysgein owein clot ysgein ysgwyd. | ||
| 1388–1389 | Gwyn gwarandaw dyar synhwyr | ||
| 1389–1389 | Os hyn vydaf naf neirthyat no thi | ||
| 1390–1391 | Ny hepcoraf y rwyf hyt ruvein | ||
| 1391–1392 | Kediuor eurgoryf o argoet pan oed | ||
| 1392–1394 | Owein arwrein eur wron kymry | ||
| 1394–1394 | Ys ym arglwyd gwrd gordivwng | ||
| 1394–1395 | Mab kediuor kat wormeil mawrglot | ||
| 1395–1396 | Teulu owein llary lluoed anhun treis | ||
| 1396–1398 | Kyuarchav y duw kyuarch dawn | ||
| 1398–1399 | Kerdawr huenyd huanaw awch mawl | ||
| 1399–1400 | Gwen wynwyn erchwyn eirchyeit | ||
| 1400–1401 | Yorwerth aer gannerth eur ganhorthwy | ||
| 1401–1402 | Hael Arthur modur mut angud rodyon | ||
| 1402–1403 | Gwirawt ywein draw dra digoll vynyd | ||
| 1403–1404 | Aele nadolic yr ae dyly lloegyr | ||
| 1404–1405 | Crist keli poet im om meithucent | ||
| 1405–1406 | Sef yw teyrnllyw teyrn llaw uadawc | ||
| 1406–1407 | Neut reit am vadawc trengi | ||
| 1407–1408 | Llynar mut ar sut y sud y glerwr | ||
| 1409–1410 | Aur dorch uarchoc or vann | ||
| 1411–1412 | Maestr Rossier rifer ac hyn oreu | ||
| 1413 | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| 1414 | (gwac) | (gwag) | (blank) |
| 1415–1416 | Hawd vyt ym por parawt volyant | ||
| 1417–1418 | Oer gallon dan vron o vraw allwynin | ||
| 1419–1420 | Crist creawdyr llywyawdyr llu daear | ||
| 1420–1420 | Adar wenidawc caeawc kynran | ||
| 1420–1420 | Kan y dwyn dechryn a dechreuho | ||
| 1420–1421 | Adar wenidawc caeawc kynran | ||
| 1421–1422 | Goruud ud dremrud dra mor lliant | ||
| 1422–1424 | Kyfarehaf ym ren kyuarchuawr awen | ||
| 1424–1424 | Creawdyr nef crededun was | ||
| 1424–1425 | Duw sulgwynn yw hynn hoen | ||
| 1425–1425 | Gorwynnywc drythyll goruynt a dyga | ||
| 1425–1426 | Gorwynnyawc drythyll gorwyth olwyf | ||
| 1426–1426 | Gorwynnyawc drythyll gordyfyn dy vynet | ||
| 1426–1427 | Gorwynnyawc drythyll gordyfyn dy gyweith | ||
| 1427–1427 | Gorwynnyawc drythyll gordyfyn dy arlwy | ||
| 1427–1428 | Gorwynnyawc drythyll gordyfyn dy gywir | ||
| 1428–1428 | Uyn dewis i riein virein veindec | ||
| 1428–1428 | Caraf y gaer wenglaer o du gwennlann | ||
| 1428–1429 | Ym peryf digard wyf dygen geinyat | ||
| 1429–1429 | Neut avlawen wyf neut avlavar | ||
| 1429–1430 | Parawt oe odaf kyn noe adaw | ||
| 1430–1431 | Wrth yr am karei caraf gymenn gadw | ||
| 1431–1431 | Gwyrdlen ae gortho gorthaw dristlawn | ||
| 1431–1432 | Ny bu warthlef kerd kynuerchin | ||
| 1432–1432 | Gwawr pan dwyre gawr adotet | ||
| 1432–1433 | Dywallaw dyr corn ar gynvelyn | ||
| 1433–1433 | Dywallaw dir corn kanys amcan | ||
| 1433–1433 | Dywallaw dyr corn kanys myuyr genyf | ||
| 1434–1434 | Dywallaw dy venestyr na vynn agheu | ||
| 1434–1434 | Dywallaw dyr corn kannym puchant | ||
| 1434–1435 | Dywallaw dyr corn yr kynnifyeit | ||
| 1435–1435 | Dywallaw dy venestyr ved hidleit | ||
| 1435–1435 | Gwyr ny dwng ny dal ny byd wrth wir | ||
| 1436–1436 | Asswynaf nawd duw diamheu | ||
| 1436–1438 | Am rodwy rwyf nef rwysc | ||
| 1438–1438 | Cledyvrut grud gwr a deffry | ||
| 1438–1439 | Kymry diffreidyat kymrwyn y | ||
| 1439–1439 | Brwydyr asgen brwysc nenn breisc adef | ||
| 1439–1440 | Tangnefed am nawd anniuerwch | ||
| 1440–1440 | Dadolwch llachar llacheu gyvar | ||
| 1440–1441 | Dreic ehofyn ehang y deruyn | ||
| 1441–1442 | Ardwyreaf y dreic fwyr feleic fer | ||
| 1442–1442 | Crist creawdyr amerawdyr an med | ||
The only other major omission from the Llyfr Coch (apart from the bards contemporary with Hopcyn) beiing the Laws of Hywel Dda. Though of course this is nit-picking as the volume is a treasure-trove of native and Norman-influenced prose and poetry.
The text given below represents the complete entry for the Llyfr Coch Hergest as given in the Historical Manuscripts Commission, Report on manuscripts in the Welsh language, vol. II part I, (London, 1902). The entire text of the entry is presented and this has been re-edited for the web:
13⅜ x 8¼ inches : 362 folios (deranged more or less in the binding), bicolumnar and numbered respectively 1-1442; written with few exceptions during the last quaiter of the XIVth,* and the first quarter of the xvth centuries; strongly bound in red morocco in 1851.
The MS is not quite perfect, but there is nothing to show how much is wanting (see Plas Hên MS. 15). The text, with the exception of a few passages, is in a fair state of preservation. It contains a very considerable maſ of the Welsh 1iterary material, both in prose and verse, that was in existence about 1400. Its most important omissions are the Laws, the older poetry, and the works of D. ap Gwilim.
The MS. is named after its former home, Hergest, in Herefordshire. lt was presented (1n 1701, col. 1371) to Jesus College, Oxford, by the Rev. T. Wilkins.
On February. 17, 1701 Edward Lhuyd pays 7s. for binding the MS. which during the next thirteen years seems not to have been returned to Jesus Colloge as testified by the following declaration . “To all to whome these presents shall come—I Thomas Wilkins of Laublethian in the Couuty of Glamorgan doe hareby Certify thet I have severall yeares agoe presented Jesus College Oxon with an old large Manuscript called Llyfr Coch ô Hergest, which book was by the order of ye sald College given out of their Custody to be new bound, And is since (as I am informed found amongst Edward Lloyd's bookes) to which Manuscript the said Mr Lloyd or his Representatives can pretend no manner of Title Witness my hand this 26th of March 1714: Tho. Wilkis,” The above statements are in the original hands on slips of paper now pasted on fol. ii.
Folios iii-iv. The beginning of Dares Phrygius in a late hand.
Folios v, vii-xi are blank.
Folio vi. A brief index in a late hand.
Columns 1 to 30 1. 12. ⁂Dares Phrygius : Pelleaſ aoed urenhin yghaſsell aelwit pelopeus . a bra6t aod ida6 ael6it eſon ah6nn6 aoed amab ida6 ael6it Jaſon . . . . ends : Ac eneas a yfudha6ys y arch ef . ac ade6is troea ef ae nifeR. To this is added in a different hand : ac aaeth ymeith yny longeu . ac andromaces . deucant atheir mil.
Cols. 31 to 230 1. 11. ⁂Ystorya Brenhined y Brytanyeit : Bryttatin oreu or ynyſſed yr hon ael6it gynt y6en ynys yggolle6iga6l eigia6n . . . . . ends : A brenhinoed y brytanieit kanyt ytty6 gantunt y llfyr br6l6n h6nn . Yr h6nn a ymchoeles G6allter archdiagon ryt ychen o vrytanec yg kymraec . yr h6nn yſſyd gynulledic yn wir oc eu hystsoryaeu 6y yn enryded yr rac dywededigyon tywyſſogyon hynny . Ar y wed honn y prydereis inheu ymchoclut ef YR ILADIN.
Cols. 230 1. 20 to 376 1. 8. ⁂Brut y Tywyssogyon : Petwar ugeint mlyned a whechant oed oet criſt . pan vu y mar6olyaeth na6r dr6y holl ynys prydein . . . . . . . ends : Ar dyd h6nn6 y goreſgynna6d Rys ab Maelg6n gantref penwedic. A gruffud ab Maredud gym6t mevenyd.